Het levensverhaal van een boerin is zwaar...

by Usi
(Groningen)

Levensverhaal van een boerin

Aaltje schreef erover in een plaatselijke krant, een aantal jaren voordat ze kwam te overlijden. Ze schreef graag over haar leven en hield een dagboekje bij, een schriftje waar ze schreef wat haar was overkomen. Haar verhaal in de krant was anoniem, je hangt immers de vuile was niet buiten, maar ze was trots op haar verhaal.

Op de kast staat de foto van een jonge vrouw, knap met donker lang golvend haar. Die vrouw is op die foto hooguit twintig jaar. Ik kijk van de foto naar de vrouw tegenover me, gedrongen klein vrouwtje met dun grijs lang haar wat ze heeft gevlochten en op haar hoofd heeft vastgezet met een speldje. Aaltje is goedlachs en vertelt graag over haar verleden maar de gevolgen van haar zware leven zijn duidelijk in haar gezicht af te lezen.

Aaltje heeft de boerderij geërft na het overlijden van haar moeder, die er samen met vader een veehouderij hebben gevoerd. Aaltje werkte als tandartsassistente en de boerderij zou, zoals dat in die tijd gebruikelijk was, worden overgenomen door één van de beide broers. In 1942 vertrekt één van de broers het huis en het gezin hoort nooit meer iets van hem, hij wordt vermist. Het verhaal is gegaan dat hij wilde gaan werken voor de Duitsers maar enig bewijs daarvan is er niet. In 1962 wordt hij dood verklaart.
Wanneer ook de andere broer komt te overlijden door een auto-ongeval stort de wereld voor Aaltje haar moeder in, ze kan het verlies niet verwerken en overlijd kort nadat de zoon is overleden. Aaltje blijft achter op de boerderij met haar vader en het was voor de hand liggend dat Aaltje zou gaan trouwen met haar toenmalige vriend en de veehouderij verder zou gaan voeren. Haar werk als tandartsassistente moest ze opgeven.

Je kunt het leven van toen niet eens meer vergelijken met het leven wat wij nu hebben. Vrouwen hadden niets in te brengen, beslissingen werden vóór hun genomen, misschien was dat op het platteland wel erger dan in een stad maar in de situatie van Aaltje was het wel heel duidelijk. Voordat Aaltje ging trouwen werd er door vader én haar partner huwelijkse voorwaarden opgesteld, zelf had zij hierin geen enkele zeggenschap. Dat deze voorwaarden het leven van Aaltje compleet zouden veranderen kon ook zij niet voorzien. Eén van de regels uit deze voorwaarden zouden haar partner volledige macht over Aaltje én de onderneming geven. Vader verliet de boerderij én de onderneming en Aaltje bleef achter met haar man.

Als Aaltje over haar huwelijk vertelt is de teleurstelling van haar gezicht af te lezen, ze is verdrietig en voelt zich gevangen in haar eigen huis. Haar man nam het niet zo nauw met de verplichtingen die een huwelijk met zich mee brengen waaronder loyaliteit, respect maar vooral trouw. Aaltje voelde zich onbegrepen en zag zichzelf als werkpaard, niet als partner en al zeker niet als vrouw. Voor haar was het huwelijk al jaren geleden voorbij geweest maar ze bleef bij hem, voor de zoon die nog thuis woonde maar ook omdat de boerderij háár eigendom was. “Hij zou me ook nooit met rust laten, me altijd achtervolgen”, vertelt ze. De angst daarvoor is duidelijk in haar ogen te zien. Haar bewondering voor vrouwen die hun man verlaten omdat ze hen slecht behandelen steekt ze niet onder stoelen of banken.

Als ik haar vraag wanneer ze voor het laatst op vakantie is geweest begint ze keihard te lachen. Haar enige uitstapje was een bezoekje aan haar zoon en zijn gezin, waar ze ook echt naar uit kon kijken. Ze wilde wel veel vaker bij hen op bezoek maar dit resulteerde vrijwel altijd in een enorme ruzie met haar man en sprak hij dagen en soms weken niet tegen haar. Hij was niet te spreken over die zoon, dát die het lef had gehad de boerderij maar vooral ook het werk in de steek liet. Wanneer de man van Aaltje de kamer betrad werd ze stil en schonk koffie in. Hij wilde niet over zijn zoon praten maar als hij het deed was het negatief of zelfs soms agressief. Die zoon had de onderneming in de steek gelaten én op zijn kosten een studie kunnen volgen. Mijn opmerking, dat studie van de kinderen bij de opvoeding hoort, werd van tafel geveegd. Ook de zoon aan tafel kreeg geen enkele waardering, kreeg alleen maar te horen wat hij niet allemaal nog moest doen én vooral wat hij allemaal verkeerd had gedaan. Aaltje keek haar zoon dan altijd aan, vol medelijden maar de zoon leek het niet te horen of zelfs ongevoelig te zijn geworden van de harde woorden van zijn vader. Aaltjes blikken schoten vuur maar het had geen enkel effect. Er leek geen liefde te zijn in dit gezin, óf het er ooit geweest is zullen we nooit weten.

Aaltje had al jaren problemen met haar hart en zou moeten worden geopereerd. Ze leek naar dat moment uit te kijken, het zou haar immers een aantal dagen ‘rust’ opleveren en ze was er niet bang voor. Als ik haar kom bezoeken zit ze rechtop in bed op me te wachten en zit vol verhalen over de mensen die op haar kamer liggen. Als we dan een moment alleen zitten begint ze toch over de aankomende operatie, niet de operatie zelf maar ‘wat als ze de operatie niet overleefd’. Ze wil dat haar, nog thuiswonende zoon, de boerderij van haar erft maar heeft nooit het lef gehad een testament op te maken want haar man zou haar dwingen het testament weer terug te draaien. Hij zou zelfs met haar mee gaan om er zeker van te zijn dat ze dat zou doen. Ik vertel haar dat het toch goed zou zijn haar wensen in een testament te laten schrijven, een notaris zou ook wel bij haar komen in het ziekenhuis. Het was belangrijk dat ze rust zou vinden voordat ze de operatie zou ondergaan. Samen hebben we gepraat over de verdeling, want beide broers moesten erven en vader mocht niets krijgen behalve dát deel wat hem toekwam.
In de weken dat Aaltje in het ziekenhuis lag is haar man nooit bij haar geweest. Toen ik Aaltje ernaar vroeg zei ze me dat haar man vaak had gezegd dat ze beter dood kon zijn, als ze niet kon werken, dus ze had hem niet eens verwacht. Ze kreeg wel bezoek van haar zoon die ‘uit huis’ was, met zijn vrouw en kind, Aaltje verheugde zich op ieder bezoek.

De operatie heeft Aaltje goed doorstaan en als ik even later bij haar op bezoek kom met mijn dochter laat ze trots haar ‘ritssluiting’ zien. Ze lijkt geen pijn te hebben maar ze is wel vreselijk moe. Als ik, tijdens haar dutje, in haar dossier ga loeren zie ik staan dat ze geen revalidatie hoeft en wel naar huis kan gaan. De huishouding en haar werkzaamheden worden door haar schoondochter gedaan. Aaltje gaat naar huis!